Seksueel risicogedrag bij jongeren

Naar een genuanceerd begrip van seksueel gedrag bij jongeren

Seksualiteit bij jongeren wordt vaak besproken in termen van 'risico'. Door seksueel actief te worden, krijgen jongeren te maken met potentieel risicovolle situaties waarop zij niet altijd voldoende voorbereid zijn of waarvan zij de risico's onvoldoende kunnen inschatten. Niettemin maakt seksuele ontplooiing ook deel uit van de natuurlijke ontwikkeling op weg naar de volwassenheid. Zo zien we dat de meerderheid van de jongeren seksueel actief is vóór zijn of haar 18de verjaardag. Bovendien is deze seksuele 'ontdekking' voor vele jongeren een positieve ervaring [1]. Seksualiteit bij jongeren bevindt zich daarmee in een spanningsveld tussen 'risico' enerzijds en een normale stap in de ontwikkeling anderzijds.

De manier waarop mensen omgaan met "jongeren en seksualiteit" hangt sterk af van plaats en tijd. Verschillende internationale onderzoeken tonen aan dat RSV (relationele en seksuele voorlichting) waarbij jongeren de methoden worden aangereikt om op een veilige manier seks te hebben, de seksuele gezondheid van jongeren positief kunnen beïnvloeden [2]. Zo kunnen jongeren de juiste vaardigheden leren om te onderhandelen over (veilige) seks zodat ze beter hun grenzen (en de grenzen van hun partner) kunnen respecteren. Ze beginnen later aan seks en hebben een positiever gevoel bij hun eerste keer. Deze pragmatische invulling van RSV voor jongeren ('als ze het dan toch gaan doen, dat ze het dan veilig doen'), vinden we ook terug bij praktijkwerkers in Vlaanderen (zoals bijvoorbeeld Sensoa). Daarnaast trachten deze laatste ook om niet te sterk te focussen op het negatieve van seksualiteit (het vermijden van zwangerschap, het vermijden van soa's en hiv, het vermijden van ongewenste seksuele handelingen, het vermijden van groepsdruk), maar om daarentegen seksualiteit bij jongeren op een positieve manier te benaderen [3]. Dit sluit beter aan bij de belevingswereld van jongeren want voor vele jongeren is een intieme relatie een mooie ervaring die bijdraagt aan hun persoonlijke en sociale ontwikkeling. Grootschalige kwantitatieve gegevens over de seksualiteit van jongeren in Vlaanderen ontbreken echter. Doordat Sexpert seksualiteit bestudeert op een integrale manier, met zowel aandacht voor de positieve belevingsaspecten als voor seksuele risicogedragingen, kunnen we in de toekomst het vormingsbeleid naar jongeren toe ook wetenschappelijk onderbouwen. Lees hieronder hoe we in Sexpert seksualiteit bij jongeren vanuit verschillende invalshoeken benaderen.

1. Seksueel gedrag van jongeren

Ten eerste brengen we het seksuele gedrag van jongeren in kaart. Daarbij gaan we na of het mogelijk is om daarin patronen van seksueel gedrag te herkennen. Enkele voorbeelden van onderzoeksvragen hieromtrent zijn de volgende: Hebben jongeren die vroeg met seks starten andere seksuele ervaringen dan jongeren die pas later met seks starten? Hebben jongeren die consequent een condoom gebruiken meer seksuele partners dan jongeren die dit niet consequent doen? Daarbij kijken we ook naar het verband tussen het seksuele gedrag en de gezondheid van jongeren. Hiervoor gaan we na in welke mate jongeren al dan niet seksuele risico's nemen, ervaring hebben met soa's en ongewenste zwangerschappen maar ook de mate waarin zij bijvoorbeeld aangeven dat ze tevreden zijn met betrekking tot hun seksleven.

 

2. Aspecten die met seksueel gedrag samengaan

Ten tweede onderzoeken we aspecten die met seksueel gedrag samengaan, ze beïnvloeden of er het gevolg van zijn. Daarvoor gaan we de samenhang na tussen seksueel risicogedrag en andere probleemgedragingen; en zoeken we naar biologische, psychologische en sociologische factoren die samenhangen met seksueel gedrag.

2.1 Syndroom van probleemgedrag

Talloze (internationale) onderzoeken tonen aan dat seksueel risicogedrag vaak niet geïsoleerd, maar samen met andere risicogedragingen optreedt. Seksueel risicogedrag zou daarom deel uitmaken van het zogenaamde 'syndroom van probleemgedrag', Dit laatste verwijst dan naar het samengaan van overmatig alcoholgebruik, druggebruik, geweld en spijbelen [4]. In Sexpert bevragen we daarom ook niet-seksueel probleemgedrag (zowel licht als ernstig probleemgedrag, maar ook zelfdestructief gedrag). Op die manier kunnen we bijvoorbeeld te weten komen of jongeren die overmatig alcohol gebruiken ook met een grotere waarschijnlijkheid zonder condoom vrijen. Door seksueel risicogedrag te kaderen binnen de context van andere risico-gedragingen kunnen preventiemaatregelen hierop afgestemd worden.

2.2 Bio-psycho-sociaal model

Door rekening te houden met alle BPS factoren die samengaan met seksuele gezondheid zullen we een beter inzicht krijgen de seksuele gezondheid van jongeren. Enkele onderzoeksvragen die hierbij aansluiten zijn: zijn lichamelijk vroegrijpe jongeren sneller seksueel actief? Is er een verband tussen het testosteronniveau en seksuele activiteit? Stellen impulsieve jongeren meer seksueel risicogedrag? In welke mate biedt een ondersteunend gezinsklimaat een buffer tegen het stellen van seksueel risicogedrag? Hoeveel invloed hebben de vrienden of ouders op het seksueel gedrag van hun kind? Is er een verschil in seksueel gedrag naargelang het opleidings-niveau en de onderwijsaspiraties van jongeren?

3. Besluit

In Sexpert benaderen we seksueel gedrag van jongeren vanuit verschillende invalshoeken: in kaart brengen van seksueel gedrag; het verband tussen seksueel risicogedrag en andere, niet-seksuele risicogedragingen; en biopsychosociale factoren die samenhangen met seksueel gedrag. Met deze informatie willen we beleidsmakers, praktijkwerkers en bovenal ook jongeren zelf informeren en inspireren.

Referenties

[1] Zie bijvoorbeeld de volgende artikels rond de seksuele ontwikkeling en seksualiteitsbeleving van jongeren:

  • Seiffge-Krenke, I. (2003). Testing theories of romantic development from adolescence to young adulthood: Evidence of a developmental sequence. In International Journal of Behavioral Development, 27 (6), pp. 519-531.
  • Shulman, S., & Seiffge-Krenke, I. (5224). Adolescent romance: between experience and relationships. In Journal of Adolescence, 24, pp. 417-428.
  • Tucker Halpern, C. (2010). Reframing research on adolescent sexuality: Healthy sexual development as part of the life course. In Perspectives on Sexual and Reproductive Health, 42 (1), pp. 6-7.
  • Wight, D., Parkes, A., Strange, V., Allen, E., Bonell, C., & Henderson, M. (2008). The quality of Young people's heterosexual relationships: a longitudinal analysis of characteristics shaping subjective experience. In Perspectives on Sexual and Reproductive Health, 40 (4), pp. 226-237.

[2] Zie bijvoorbeeld de volgende reviews van seksuele vormingsprogramma's:

  • Kirby, D., Short, L., Collins, J., Rugg, D., Lloyd, K., Howard, M., Miller, B., Sonenstein, F., & Zabin, L.S. (1994). School-based programs to reduce sexual risk behaviors: a review of effectiveness. In Public Health Reports, 109 (3), pp. 339-360.
  • Kirby, D., & Laris, B.A. (2009). Effective curriculum-based sex and STD/HIV education programs for adolescents. In Child Development Perspectives, 3 (1), pp. 21-29.
  • Poobalan, A.S., Pitchforth, E., Imamura, M., Tucker, J.S., Philip, K., Spratt, J., Mandava, L., & van Teijlingen, E. (2009). Characteristics of effective interventions in improving young people's sexual health: a review of the reviews. In Sex education, 9 (3), pp. 319-336.

[3] Zie bijvoorbeeld de volgende artikels waarin het nut van een positieve insteek bij seksuele vorming wordt bepleit:

  • Ferguson, R.M., Vanwesenbeeck, I., & Knijn, T. (2008). A matter of facts… and more: An exploratory analysis of the content of sexuality education in the Netherlands. In Sex Education, 8 (1), pp. 93-106.
  • Ingham, R. (2005). 'We didn't cover that at school': Education against pleasure or education for pleasure? In Sex Education, 5 (4), pp. 375-388.

[4] Enkele artikels over dit 'syndroom van probleemgedrag' waarin de link wordt gelegd tussen niet-seksueel en seksueel risicogedrag:

  • Bellis, M.A., Hughes, K., Calafat, A., Juan, M., Ramon, A., Rodriguez, J.A., Mendes, F., Schnitzer, S., & Philips-Howard, P. (2008). Sexual uses of alcohol and drugs and the associated health risks: A cross sectional study of young people in nine European cities. In BMC Public Health, 8 (1), pp. 155-165.
  • Donovan, J.E., & Jessor, R. (1985). Structure of problem behavior in adolescence and young adulthood. In Journal of Consulting and Clinical Psychology, 53 (6), pp. 890-904.
  • Guo, J., Chung, I.J., Hill, K.G., Hawkins, J.D., Catalano, R.F., & Abbott, R.D. (2002). Developmental relationships between adolescent substance use and risky sexual behavior in young adulthood. In Journal of Adolescence Health, 31, pp. 354-362.
  • Kotchick, B.A., Shaffer, A., Forehand, R., & Miller, K.S. (2001). Adolescent sexual risk behavior: A multi-system perspective. In Clinical Psychology Review, 21 (4), pp. 493-519.
  • Strachman, A., Impett, E.A., Henson, J.M., & Pentz, M.A. (2009). Early adolescent alcohol use and sexual experience by emerging adulthood: A 10-year longitudinal investigation. In Journal of Adolescent Health, 45, pp. 478-482.